Chế định trách nhiệm sản phẩm của Canada

Bài viết đăng trên Tạp chí Luật học số tháng 7/2011

PHÁP LUẬT TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM CỦA CANADA

Trương Hồng Quang*

Chế định trách nhiệm sản phẩm (viết tắt của trách nhiệm pháp lý đối với sản phẩm có khuyết tật – product liability) được hiểu là trách nhiệm của người sản xuất hoặc người bán hàng trong việc bồi thường cho các thiệt hại gây ra bởi khuyết tật của sản phẩm mà họ đã cung cấp cho người tiêu dùng trong quá trình kinh doanh[i]. Pháp luật về chế định trách nhiệm sản phẩm đã được hình thành trong những năm 60 của thế kỷ trước tại Hoa Kỳ và phát triển, lan tỏa mạnh mẽ ra các quốc gia, khu vực khác trên thế giới. Có thể nhận thấy, trong những năm qua chế định trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp là vấn đề được quan tâm nghiên cứu nhiều trên thế giới nhưng đến nay vẫn còn rất mới mẻ ở Việt Nam. Các nghiên cứu từ trước đến nay của các học giả, luật gia trên thế giới tập trung chủ yếu vào các quốc gia và khu vực như: Hoa Kỳ, Cộng đồng Châu Âu, Úc, Nhật Bản – những nơi pháp luật về trách nhiệm sản phẩm rất phát triển. Bài viết sau đây sẽ tìm hiểu pháp luật của Canada – quốc gia có những nét khác biệt trong việc xây dựng pháp luật về trách nhiệm sản phẩm so với các quốc gia, khu vực khác[ii].

1. Khái quát quá trình ra đời và phát triển của chế định trách nhiệm sản phẩm tại Canada

Cũng giống như Hoa Kỳ, Canada cũng là một nhà nước liên bang gồm 10 bang và 3 vùng lãnh thổ[iii]. Xét về mặt lịch sử, hai quốc gia này có nhiều tương đồng với nhau trong quá trình hình thành, phát triển. Hoạt động lập pháp của Canada chịu ảnh hưởng khá mạnh mẽ bởi pháp luật Hoa Kỳ. Điều này cũng khá dễ hiểu bởi cả hai quốc gia này đều theo hệ thống Common Law và pháp luật Hoa Kỳ đã có ảnh hưởng khá mạnh đến nhiều quốc gia và các khu vực trên thế giới. Tuy nhiên, mỗi quốc gia, khu vực cũng có những đặc điểm lịch sử, xã hội, kinh tế cũng như hệ thống pháp luật của riêng mình. Điều này đã làm cho hệ thống pháp luật của bất kỳ quốc gia, khu vực nào luôn có những điểm đặc thù và Canada cũng không phải là ngoại lệ. Ở Canada, việc bảo vệ người tiêu dùng được thực hiện chủ yếu bởi chính quyền các bang mặc dù chính quyền liên bang cũng đã ban hành nhiều đạo luật quan trọng có liên quan tới bảo vệ người tiêu dùng như Luật Cạnh tranh năm 1985, Luật về đóng gói và ghi nhãn hàng tiêu dùng năm 1985, Luật xử phạt các sản phẩm nông nghiệp kém chất lượng năm 1995[iv],… Hầu hết các bang ở Canada đều đã ban hành một đạo luật riêng về bảo vệ người tiêu dùng.

Hiện nay, Canada cũng chưa có đạo luật liên bang chuyên về trách nhiệm sản phẩm như Hoa Kỳ. Các bang đã xây dựng những quy định liên quan đến trách nhiệm sản phẩm được quy định trong một đạo luật bảo vệ người tiêu dùng hoặc Bộ Luật dân sự của riêng mỗi bang. Bên cạnh đó, các bang của Canada đều có một đạo luật riêng về sự bất cẩn. Ví dụ bang British Columbia ban hành Luật về bất cẩn vào năm 1996, bang Ontario ban hành năm 1990,… Các Ủy ban cải cách tư pháp của Canada như: Uỷ ban Pháp luật của Canada; Viện cải cách pháp luật Alberta; Viện Luật British Columbia; Uỷ ban cải cách pháp luật Manitoba; Uỷ ban cải cách pháp luật của Nova Scotia; Viện luật chung thống nhất của Canada,… đã được thành lập và có nhiều hoạt động tích cực từ những năm 70 của thế kỷ XX. Các Uỷ ban này đã có nhiều kiến nghị về hoàn thiện pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong đó có việc đưa ra Luật mẫu về trách nhiệm sản phẩm của liên bang[v] bao gồm cả việc áp dụng trách nhiệm nghiêm ngặt. Các học giả và luật gia Canada đã và đang nỗ lực vận động việc xây dựng một đạo luật chuyên về trách nhiệm sản phẩm (theo hình mẫu của Hoa Kỳ). Tuy nhiên, dường như những sự nỗ lực này là chưa đủ để tạo ra sự thay đổi đáng kể trong hệ thống pháp luật của Canada về trách nhiệm sản phẩm trong thời điểm hiện tại.

2. Nội dung pháp luật về chế định trách nhiệm sản phẩm tại Canada

Tuy chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ từ pháp luật Hoa Kỳ nhưng pháp luật về chế định trách nhiệm sản phẩm Canada lại phát triển chậm hơn nhiều và được đánh giá ít nghiêm khắc hơn so với pháp luật Hoa Kỳ, Cộng đồng Châu Âu. Pháp luật về trách nhiệm sản phẩm tại quốc gia này có những điểm khác biệt, trong đó điểm khác biệt lớn nhất là pháp luật trách nhiệm sản phẩm không dựa trên nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt (strict liability)[vi]. Theo đó, tại Canada các loại trách nhiệm sản phẩm không phải được sử dụng tất cả nhưng hầu hết các trường hợp trách nhiệm pháp lý về sản phẩm liên quan đến các nhà sản xuất thường rơi vào một hoặc nhiều hơn những loại sau[vii]:

(i) Sự bất cẩn trong thiết kế của một sản phẩm;

(ii) Sự bất cẩn trong sản xuất một sản phẩm;

(iii) Sự bất cẩn trong việc cảnh báo;

(iv) Vi phạm nghĩa vụ bảo đảm.

Như vậy, pháp luật trách nhiệm sản phẩm của Canada được xây dựng trên hai nguyên lý về sự bất cẩn và nguyên lý vi phạm nghĩa vụ bảo đảm.

2.1. Sự bất cẩn trong thiết kế, sản xuất một sản phẩm và cảnh báo

Nội dung của nguyên lý về sự bất cẩn là nền tảng của pháp luật Canada về trách nhiệm sản phẩm tại Canada. Nguyên lý này được hình thành và phát triển trong lĩnh vực pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Pháp luật Canada bắt đầu áp đặt trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với nhà sản xuất hoặc cung cấp sản phẩm khuyết tật từ vụ án nổi tiếng Donoghue v. Stevenson. Trong vụ án này thẩm phán Lord Atkin đã tuyên: “Một nhà sản xuất bán sản phẩm theo cách qua đó thể hiện rằng mình muốn sản phẩm đến tay người tiêu dùng dưới hình thức mà người tiêu dùng không thể có khả năng hợp lý để kiểm tra ngay sản phẩm, và người sản xuất biết rằng nếu không có sự quan tâm hợp lý trong việc sản xuất, lắp ráp sản thì sẽ có nguy cơ thiệt hại cho tài sản, sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng thì có nghĩa vụ phải thể hiện sự quan tâm hợp lý này”[viii]. Cũng giống như ở Hoa Kỳ, trong việc áp dụng trách nhiệm sản phẩm thì bất cẩn cũng được coi là một cơ sở quan trọng.

– Sự bất cẩn liên quan đến thiết kế một sản phẩm.

Sự bất cẩn về thiết kế thường bị cáo buộc khi một sản phẩm, mặc dù đã thiết kế theo bản chi tiết kĩ thuật nhưng không đáp ứng với mục đích được đề ra ban đầu của sản phẩm, không dự liệu được những tác động bên ngoài nên không chịu được các hao mòn hợp lý.

Vấn đề đầu tiên trong các vụ kiện liên quan đến thiết kế bất cẩn là liệu thiết kế đó có đáp ứng được tiêu chuẩn hợp lý được trông đợi trong mỗi ngành công nghiệp cụ thể, dựa trên thực trạng kĩ thuật tại thời điểm thiết kế  sản phẩm. Nói gọn hơn, Toà án ít nhất sẽ buộc nhà sản xuất vào các yêu cầu của nguyên lý “thực trạng trình độ kỹ thuật”.

Có một khó khăn cho những người muốn sử dụng bất cẩn trong thiết kế như là căn cứ yêu cầu bồi thường thiệt hại là việc chứng minh sự bất cẩn về thiết kế không đáp ứng được tiêu chuẩn tại một thời điểm thích hợp do lỗi rõ ràng. Tuy nhiên, nếu một bộ phận không thể chịu đựng được tiếp xúc với với các yếu tố bên ngoài mà lẽ ra cần phải được tiên liệu được khi đưa sản phẩm vào sử dụng, Tòa án sẽ coi việc thiết kế là do bất cẩn. Tuy nhiên, sự bất cẩn này có thể bị bác bỏ bằng việc chứng minh sản phẩm được sử dụng trong những điều kiện khắc nghiệt mà không được tiên liệu được tại thời điểm sản xuất.

– Sự bất cẩn liên quan đến sản xuất một sản phẩm.

Nói chung, bất cứ ai tham gia vào việc sản xuất một sản phẩm đều phải có nghĩa vụ chăm sóc, quan tâm hay bảo dưỡng đến chất lượng, độ an toàn của sản phẩm đó. Đặc biệt những ai có trách nhiệm phải dự đoán được trước sự nguy hại của việc sử dụng sản phẩm đều có thể phải có nghĩa vụ quan tâm đến sự an tòan của sản phẩm. Ví dụ, một nhà sản xuất chai có thể có trách nhiệm đối với khuyết tật của sản phẩm khi bao bì của chai không an toàn. Một nhà sản xuất có thể chịu trách nhiệm đối với những khuyết tật trong một thành phần của sản phẩm được sản xuất bởi một công ti khác vì nhà sản xuất phải tiên liệu được thành phần này có thể gây ra những tác động tiêu cực nào. Một nhà nhập khẩu có thể chịu trách nhiệm đối với sản phẩm nếu họ có cơ hội kiểm tra hay kiểm định những khuyết tật đó nhưng đã không thực hiện việc kiểm tra, kiểm định.

Một nhà sản xuất có nghĩa vụ thực quan tâm cần thiết đối với việc sản xuất các sản phẩm của mình, từ bản thân sản phẩm đến các bộ phận cấu thành nên sản phẩm đó. Việc không thể hiện sự quan tâm cần thiết có thể dẫn đến trách nhiệm của người sản xuất đối với người tiêu dùng. Nghĩa vụ của nhà lắp ráp sản phẩm không bị giới hạn bởi những bộ phận cấu thành nên sản phẩm đó nhưng do nhà lắp ráp tạo ra. Nghĩa vụ mở rộng cho toàn bộ các chi tiết cấu thành được cung cấp bởi nhà sản xuất phụ hoặc những người khác tham gia vào việc lắp ráp sản phẩm. Nếu người bị thiệt hại chứng minh được sự tồn tại của khuyết tật và thiệt hại do khuyết tật đó gây ra thì giả định về sự bất cẩn được áp dụng và chỉ có thể bị bác bỏ bởi nhà lắp ráp bằng những chứng cứ vững chắc.

Nhìn chung, để chứng minh sự bất cẩn của nhà sản xuất căn cứ vào tiêu chuẩn mà sản phẩm phải đáp ứng sẽ dễ dàng hơn vì các tiêu chuẩn này thường là các thông số kĩ thuật.

Cuối cùng, trách nhiệm có thể mở rộng đối với những người khác trong chuỗi phân phối khi họ có thể bị cho là có sự bất cẩn mặc dù họ không tham gia vào việc sản xuất sản phẩm. Các nhà nhập khẩu, các nhà bán buôn và nhà phân phối có thể phải chịu trách nhiệm nếu hòan cảnh cho phép kết luận có đảm bảo ngầm định từ phía những người này đối với ngưởi sử dụng cuối cùng. Tuy nhiên, trong trường hợp này, những nhà nhập khẩu, bán buôn, phân phối có thể giảm mức bồi thường thiệt hại mà họ phải trả bằng việc khiếu nại người sản xuất.

– Sự bất cẩn liên quan đến việc cảnh báo.

Đây là một phần quan trọng trong trách nhiệm pháp lý đối với các nhà sản xuất phát sinh từ nghĩa vụ theo hệ thống thông luật (the common law duty) cảnh báo những vấn đề tiềm tàng của các sản phẩm. Việc cảnh báo này có thể thực hiện vào thời điểm sản phẩm được cung cấp cho người sử dụng cuối cùng hoặc vào những thời điểm sau đó. Nhà sản xuất bất kì sản phẩm nào đều có nghĩa vụ cung cấp và cập nhật cho người sử dụng các thông tin cần thiết cho việc sử dụng an toàn sản phẩm.

2.2. Sự vi phạm nghĩa vụ bảo đảm

Tại Canada, nghĩa vụ bảo đảm có thể được quy định rõ ràng trong hợp đồng hoặc phát sinh từ các quy định pháp luật của mỗi bang về mua bán hàng hóa. Canada không có Bộ luật thương mại thống nhất và các Tòa án của Canada cũng không biết hết được các bảo đảm ngầm định. Vì thế việc bồi thường thiệt hại do sản phẩm khuyết tật gây ra được thực hiện có hiệu quả nhất dựa trên cơ sở các bảo đảm công khai. Tuy nhiên, đảm bảo ngầm định cũng có vai trò lớn trong các vụ kiện liên quan đến trách nhiệm sản phẩm. Khác với sự vi phạm nghĩa vụ bất cẩn ở trên thường chỉ áp dụng đối với nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, bên có trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi vi phạm nghĩa vụ bảo đảm chính là bên bán hàng hóa trong hợp đồng mua bán hàng hóa (có thể chính là nhà sản xuất nếu họ trực tiếp bán hoặc nhà cung ứng).

(i) Bảo đảm công khai.

Thông thường, hợp đồng bán một sản phẩm thường chứa đựng những điều khoản theo đó các nhà sản xuất đảm bảo sản phẩm của mình đáp ứng được những tiêu chuẩn nhất định về chất lượng và độ an toàn của sản phẩm. Nói chung những điều khoản như vậy sẽ tạo cơ sở cho việc sửa chữa hoặc thay thế những chi tiết khuyết tật. Những điều khoản như thế này xác định giới hạn của các bảo đảm công khai, loại trừ bảo đảm ngầm định hoặc những trách nhiệm pháp lý khác.

Có bốn loại bảo đảm thường xuất hiện trong các hợp đồng giữa người bán và người tiêu dùng, chẳng hạn như dịch vụ bảo đảm suốt đời (service life warranties); bảo đảm sửa chữa (turn-around warranties for maintenance), đảm bảo chi phí bảo đảm (maintenance cost warranties) và bảo đảm độ tin cậy của sản phẩm (product reliability warranties). Những loại bảo đảm này cũng có thể đóng vai trò trong việc xác định những trách nhiệm của nhà sản xuất hàng hóa. Nếu nghĩa vụ bảo đảm bị vi phạm, trách nhiệm pháp lý sẽ áp dụng cho nhà cung ứng (bên bán) mà không cần một bằng chứng chứng minh rằng nhà cung ứng đó đã bất cẩn.

 (ii) Những điều kiện ngầm định trong pháp luật mua bán hàng hóa.

Ngoại trừ bang Quebec, tất cả các bang còn lại ở Canada đều có những đạo luật được pháp điển hóa một số khía cạnh của án lệ theo mô hình của Bộ luật thương mại thống nhất của Hoa Kỳ song theo cách thức hạn chế hơn. Bộ luật Dân sự bang Quebec chứa đựng tất cả các qui định trong các luật mà bang Quebec có thẩm quyền ban hành trong lĩnh vực mua bán hàng hóa.

Trong hệ thống án lệ của Canada, có thể nhận thấy rõ sự phân biệt giữa bảo đảm và điều kiện. Điều kiện là một điều khoản quan trọng trong một hợp đồng trong khi bảo đảm là một điều khoản phụ. Việc vi phạm điều kiện dẫn tới hậu quả là bên bị vi phạm có thể hủy hợp đồng trong khi đó việc vi phạm nghĩa vụ bảo đảm chỉ cho phép bên kia có quyền kiện bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, sau khi hợp đồng được thực hiện, tất cả các điều kiện đều được chuyển thành nghĩa vụ bảo đảm.

Trong hầu hết trường hợp, trách nhiệm sản phẩm của người bán được dựa trên bảo đảm ngầm định. Như vậy, một nghĩa vụ bảo đảm có thể được ngầm định là đã nằm trong các hợp đồng trên cơ sở sự cần thiết hợp lý đối với hiệu lực của hợp đồng. Bảo đảm ngầm định thường dựa trên Đạo luật về mua bán hàng hóa hoặc Luật bảo vệ người tiêu dùng được áp dụng tại các bang. Trong việc mua bán hàng hóa tiêu dùng, pháp luật không cho phép đưa vào hợp đồng các bảo lưu để loại trừ các đảm bảo ngầm định.

Các điều khoản ngầm định trong các giao dịch tiêu dùng được xác định rõ trong pháp luật, chẳng hạn như những điều khoản về mô tả sản phẩm, về sự phù hợp và về chất lượng. Việc vi phạm những điều khoản này có thể cho phép người tiêu dùng từ chối hàng hóa hoặc khởi kiện đòi bổi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ đảm bảo ngầm định này.

Các nghĩa vụ bảo đảm áp dụng cho cả hàng hóa mới và hàng hóa đã được sử dụng. Nói chung, nghĩa vụ bảo đảm chỉ được áp dụng cho những hợp đồng bán hàng hóa. Các quà tặng miễn phí trong các giao dịch thương mại và các sản phẩm kèm theo sản phẩm được bán (thực tế là chỉ có các sản phẩm chính được bán còn sản phẩm kèm theo được tặng kèm) cũng có thể bị áp dụng nghĩa vụ bảo đảm. Những hàng hóa được cung cấp theo hợp đồng dịch vụ sẽ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật mua bán hàng hóa nhưng hệ thống thông luật (common law) ở Canada có thể ngầm định nghĩa vụ bảo đảm tương tự như đối với mua bán hàng hóa.

 (iii) Những điều khoản giới hạn của hợp đồng.

Thỏa thuận mua bán thường có những điều khoản mà dường như có ý loại trừ các nghĩa vụ bảo đảm. Ngoài trừ các điều kiện ngầm định, hợp đồng bán hàng hoá, hoặc bất cứ hợp đồng thương mại khác có thể nói rõ ràng rằng một bên hoặc bên khác được miễn trách nhiệm hoặc giới hạn trách nhiệm trong một số trường hợp. Theo một nguyên tắc cơ bản, các tòa án sẽ giữ nguyên các điều khoản giới hạn của hợp đồng.

Tại một số bang, pháp luật cấm loại trừ trách nhiệm trong một số giao dịch nhất định của người tiêu dùng. Ví dụ, theo Luật bảo vệ Người tiêu dùng của bang Ontario không cho phép loại trừ những điều khoản bán hàng người tiêu dùng ngầm định theo Đạo luật bán hàng hóa. Ở đây có sự tương tự trong pháp luật của một số bang của Canada.

Các Toà án Canada cũng áp dụng một số quy tắc pháp luật thông thường mà rất nhiều các trường hợp hạn chế, trong đó một bên sẽ có thể dựa vào một điều khoản giới hạn trách nhiệm. Ví dụ, một bên vi phạm một điều khoản cơ bản trong hợp đồng sẽ không nhất thiết phải được miễn giảm trách nhiệm theo những điều khoản về miễn giảm trách nhiệm trong hợp đồng, cho dù những điều khoản đó rất rõ ràng, dễ hiểu. Đây cũng là một nguyên tắc áp dụng luật quen thuộc trong pháp luật Canada.

Trong khi trong lịch sử các tòa án của Canada đã áp dụng học thuyết về sự tự do của hợp đồng để thực thi các điều khoản giới hạn trách nhiệm trong hợp đồng thì xu hướng tư pháp gần đây ở Canada đã hạn chế những trường hợp mà trong đó, một bên có thể thực thi một điều khoản trong đó có mục đích để loại trừ sự bảo đảm hoặc một điều khoản giới hạn trách nhiệm. Bên cạnh các quy định theo luật định, những trường hợp thông thường đã có kết quả trong việc áp đặt trách nhiệm cho một bên đối với một hợp đồng đã tồn tại những điều khoản loại trừ trách nhiệm.

3. Một số đánh giá

Qua nghiên cứu có thể đánh giá pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của Canada như sau:

(i) Pháp luật Canada đã xây dựng được những nội dung cơ bản của chế định trách nhiệm sản phẩm. Hai nguyên lý được áp dụng sự bất cẩn (thiết kế, sản xuất, cảnh báo một sản phẩm) và vi phạm nghĩa vụ bảo đảm. Nguyên lý về sự bất cẩn xuất phát từ pháp luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Tuy nhiên, việc bồi thường thiệt hại vì vi phạm nghĩa vụ bảo đảm có thể xuất phát từ một mối quan hệ hợp đồng hoặc ngoài hợp đồng (thể hiện qua bảo đảm công khai và bảo đảm định ngầm). Các nghĩa vụ bảo đảm thường được áp dụng trong các hợp đồng bán hàng hóa theo quy định của luật bán hàng hoặc luật bảo vệ người tiêu dùng của từng bang.

(ii) Hiện nay, trên thế giới pháp luật trách nhiệm sản phẩm được xây dựng dựa trên ba nguyên lý cơ bản: nguyên lý về sự vi phạm nghĩa vụ bảo đảm, nguyên lý về sự bất cẩn và nguyên lý về trách nhiệm nghiêm ngặt. Có thể nhận thấy đây cũng chính là ba cơ sở khởi kiện của người bị thiệt hại trong các vụ án liên quan đến trách nhiệm. Tuy nhiên, nguyên lý trách nhiệm nghiêm ngặt[ix] không được pháp luật Canada luật hóa và áp dụng. Thay vào đó, các tòa án áp dụng những tiêu chuẩn rất cao về chăm sóc, bảo dưỡng áp dụng đối với các nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm nguy hiểm. Điều này đã cho thấy pháp luật trách nhiệm sản phẩm của Canada chưa phát triển so với pháp luật Hoa Kỳ và Canada. Việc nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt không được áp dụng đã làm cho pháp luật Canada về trách nhiệm sản phẩm thiếu đi tính nghiêm khắc bởi về bản chất, hai nguyên lý về sự vi phạm nghĩa vụ bảo đảm và nguyên lý về sự bất cẩn có những hạn chế nhất định nên ít được sử dụng làm căn cứ khởi kiện trong một vụ án về trách nhiệm sản phẩm. Cụ thể những hạn chế của hai nguyên lý đã nêu trên đây là: (i) Trong thực tiễn toà án của các quốc gia liên quan đến trách nhiệm sản phẩm, người tiêu dùng ít sử dụng nghĩa vụ đảm bảo để làm cơ sở khởi kiện với lý do là để áp đặt trách nhiệm trên cơ sở nghĩa vụ đảm bảo, cần phải chứng minh bản chất mối quan hệ giữa người bán, người cung ứng và người mua. Việc chứng minh mối liên hệ này không đơn giản. Hơn nữa, mức bồi thường được chấp nhận trong các vụ kiện bảo vệ người tiêu dùng thường thấp hơn mức bồi thường có được nếu khởi kiện trách nhiệm sản phẩm dựa trên những cơ sở khác; (ii) Nguyên lý về sự bất cẩn đặt gánh nặng chứng minh lên người tiêu dùng. Nếu một sản phẩm có lỗi thiết kế và gây ra thương tích cho người tiêu dùng, người tiêu dùng phải chứng minh rằng hành vi của nhà sản xuất khi thiết kế ra sản phẩm là không hợp lý. Đương nhiên, thông tin về việc nhà sản xuất thiết kế sản phẩm như thế nào lại nằm trong tay của nhà sản xuất, vì vậy rất khó cho người tiêu dùng để có thể có các thông tin này. Hiện nay ở Canada, Ủy ban Cải cách pháp luật đã xây dựng một đạo luật mẫu về trách nhiệm sản phẩm trong đó có kiến nghị áp dụng nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt. Tuy nhiên đến nay dự thảo luật này vẫn chưa được thông qua.

– Tại Việt Nam, Luật số 59/2010/QH12 về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (ban hành ngày 17/11/2010, có hiệu lực từ ngày 1/07/2011) đã có những quy định liên quan đến trách nhiệm sản phẩm (khoản 3 Điều 3, các điều 22, 23, 24). Có thể nhận thấy tuy các quy định này còn rải rác, chưa hình thành nên chế định trách nhiệm sản phẩm một cách riêng biệt nhưng việc ghi nhận nguyên lí trách nhiệm nghiêm ngặt tại khoản 1 Điều 23 (“Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá có trách nhiệm bồi thường thiệt hại…kể cả khi tổ chức, cá nhân đó không biết hoặc không có lỗi trong việc phát sinh khuyết tật…”) là một điểm tiến bộ trong Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Việt Nam so với Canada./.


* Viện Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp.

[ii] Bên cạnh đó, việc tìm hiểu cũng góp phần vào việc xây dựng các quy định liên quan đến trách nhiệm sản phẩm trong Dự thảo Luật Bảo vệ Quyền lợi Người tiêu dùng hiện nay của Việt Nam.

[iii] 10 bang bao gồm: British Columbia, Alberta, Saskatchewan, Manitoba, Ontario, Québec, New Brunswick, Nova Scotia, Prince Edward Island và Newfoundland và Labrador; 3 vùng lãnh thổ bao gồm: Yukon Territory, Northwest Territories và Nunavut. Nguồn:

http://www.nyulawglobal.org/globalex/canada.htm#_Law_Reform_in_Canada

[iv] Viện Khoa học Pháp lý – Bộ Tư pháp (2008), Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo vệ Người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, Đề tài NCKH cấp Bộ, Chủ nhiệm: ThS. Đinh Thị Mai Phương, tr. 125.

[v] Xem Luật mẫu này tại đây: http://www.ulcc.ca/en/us/index.cfm?sec=1&sub=1p9

[vi] Allen M. Linden, Lewis N. Klar, Bruce Feldthusen, Canadian Tort Law: Cases, Notes and Materials, 12th edition (Ontario: LexisNexis Butterworths, 2004) pp. 542-546.

[vii] Timothy B. Trembley (2000), Product Liability Law In Canada, pp. 1.

[ix] Nguyên lý về trách nhiệm nghiêm ngặt không quan tâm đến hành vi của các bên mà chỉ quan tâm đến chất lượng của sản phẩm gây ra thiệt hại. Người tiêu dùng không còn bị buộc phải chứng minh hành vi của nhà sản xuất khi thiết kế sản phẩm là không hợp lý mà chỉ cần chỉ ra rằng bản thân sản phẩm là có khuyết tật. Để yêu cầu trách nhiệm nghiêm ngặt, người tiêu dùng phải chứng minh ba yếu tố cơ bản: (i) nguyên nhân, (ii) thiệt hại và (iii) khuyết tật. Nguyên nhân và thiệt hại được chứng minh giống như trường hợp áp dụng học thuyết về sự bất cẩn và vì vậy, sự khác biệt sẽ thể hiện ở chứng minh về khuyết tật. Để xác định khuyết tật, có bảy yếu tố có thể được phân tích: 1) tính hữu ích của sản phẩm, 2) sự tồn tại của các sản phẩm đáp ứng cùng một nhu cầu nhưng an toàn hơn, 3) khả năng xảy ra thiệt hại và mức độ nghiêm trọng của thiệt hại, 4) mức độ rõ ràng của mối nguy hiểm, 5) khả năng nhìn thấy nguy hiểm của công chúng, 6) khả năng người sử dụng tránh được nguy hiểm bằng sự cẩn trọng, có tính đến cả tác dụng của các hướng dẫn và cảnh báo, 7) khả năng loại trừ các mối nguy hiểm của sản phẩm bởi người sản xuất hoặc người bán mà không làm cho sản phẩm mất đi tác dụng hoặc làm tăng giá thành của sản phẩm một cách quá mức. Đối với các sản phẩm có thiết kế lý tưởng thì các khuyết tật được loại trừ. Trong trường hợp khuyết tật không được loại trừ, người ta có thể đưa ra các biện pháp để khắc phục trong chính sản phẩm. Còn trong trường hợp không thể khắc phục thì biện pháp cuối cùng cần được thực hiện là cảnh báo cho người sử dụng về nguy cơ của rủi ro mà sản phẩm có thể mang lại. Khi không có biện pháp nào trong số các biện pháp nêu trên được áp dụng thì sản phẩm sẽ được coi là có khuyết tật và người sản xuất hay bán hàng sẽ phải chịu trách nhiệm về thiệt hại và khuyết tật đó gây ra cho người tiêu dùng.

Advertisements
Explore posts in the same categories: Bài đăng Tạp chí chuyên ngành, Pháp luật Kinh tế

6 phản hồi trên “Chế định trách nhiệm sản phẩm của Canada”

  1. luật Says:

    anh có bài nào nghiên cứu về trách nhiệm nghiệm ngặt không ạ?nếu có anh có thể post lên được không ạ.

  2. hocluat Says:

    cho e hỏi trong bài viết ở phần nguyên lý trách nhiệm nghiêm ngặt có 7 yếu tố để xác định để xác định khuyết tật,anh chị có thể làm rõ hơn không ạ.Ví dụn như yếu tố thứ 2) sự tồn tại của các sản phẩm đáp ứng cùng một nhu cầu nhưng an toàn hơn nghĩa là sao ạ.anh(c) có thể làm rõ or lấy ví dụ cụ thể không ạ?

  3. V.A Says:

    A có thể làm một bài viết so sánh TNSP của Việt Nam và một số nước khác ví dụ như Anh, Mỹ, Châu ÂU được không a


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: