Archive for Tháng Hai 2012

Cách thức tổ chức quyền lực nhà nước trong Hiến pháp 1992

Tháng Hai 24, 2012

Cách thức tổ chức quyền lực nhà nước trong Hiến pháp 1992

Trương Hồng Quang

Đây là một nội dung căn bản của Hiến pháp. Bởi Hiến pháp ra đời và tồn tại bắt nguồn từ chủ quyền nhân dân. Thông qua quyền lập hiến, nhân dân thỏa thuận giao quyền, ủy quyền cho nhà nước, để cho nhà nước thay mặt mình sử dụng quyền lực nhà nước theo ý chí của mình. Vì thế, Hiến pháp được quan niệm là một văn bản thỏa thuận chung của nhân dân trong một quốc gia, về những cách thức tổ chức quyền lực nhà nước mà theo họ là phù hợp và đem lại hạnh phúc cho mình. Thông thường trong một bản Hiến pháp của các nhà nước dân chủ và pháp quyền tổ chức quyền lực nhà nước bao gồm các nội dung cơ bản sau: (more…)

Advertisements

Nội dung chính của Luật trưng cầu ý dân

Tháng Hai 23, 2012

Trương Hồng Quang

Qua nghiên cứu, chúng tôi cho rằng nội dung của đạo Luật này cần có một số nội dung cơ bản như sau:

Thứ nhất, quy định rõ quy mô của các cuộc trưng cầu ý dân.

Quy mô của cuộc trưng cầu ý dân được xác định dựa trên tiêu chí là phạm vi lãnh thổ. Theo đó, có cuộc trưng cầu ý dân trên phạm vi toàn quốc và có cuộc trưng cầu ý dân ở địa phương; trong trưng cầu ý dân ở địa phương lại có nhiều cấp độ khác nhau, như trưng cầu ý dân trên phạm vi một vùng bao gồm nhiều đơn vị hành chính và trưng cầu ý dân trong phạm vi một đơn vị hành chính. Ở nhiều nước, pháp luật quy định có hai loại hình trưng cầu ý dân là trưng cầu ý dân trên phạm vi cả nước và trưng cầu ý dân ở địa phương, cụ thể như ở Thụy Sĩ, Italia, Pháp,… vừa có trưng cầu ý dân ở phạm vi toàn liên bang vừa có trưng cầu ý dân ở địa phương[1]. Tuy nhiên, pháp luật một số nước lại chỉ quy định về loại hình trưng cầu ý dân ở địa phương mà không có trưng cầu ý dân trên phạm vi cả nước, điển hình là Mỹ, Cộng hòa liên bang Đức, Nhật Bản,…[2] Ở Việt Nam, sự quy định không rõ ràng của Hiến pháp đã dẫn đến những cách hiểu khác nhau về quy mô của các cuộc trưng cầu ý dân. Cách hiểu thứ nhất cho rằng, quy định đó hàm ý rằng chỉ có trưng cầu ý dân trên phạm vi toàn quốc. Cách hiểu thứ hai cho rằng, quy định đó cũng có thể hiểu bao gồm cả các cuộc trưng cầu ý dân liên tỉnh hoặc ở một tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Qua nghiên cứu đặc điểm tình hình kinh tế – xã hội nước ta cho thấy, các vấn đề mà cuộc sống đặt ra cần phải giải quyết thường phát sinh nhiều ở địa phương, nhất là ở cấp cơ sở. Do đó, nếu không quy định trưng cầu ý dân trong phạm vi địa phương, nhất là ở cấp cơ sở thì sẽ không giúp giải quyết, tháo gỡ các vấn đề vướng mắc trong đời sống kinh tế – xã hội của địa phương và như vậy là không đáp ứng được yêu cầu thực tế đặt ra. Bởi như V.I. Lê-nin đã từng nói: “Cần phải xây dựng ngay chế độ dân chủ, bắt đầu từ cơ sở, dựa vào sáng kiến của bản thân quần chúng, với sự tham gia thực sự của quần chúng vào tất cả đời sống của Nhà nước”[3]. (more…)

Quy định về trưng cầu dân ý trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam

Tháng Hai 23, 2012

Quy định về trưng cầu dân ý trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam

Trương Hồng Quang

Hiến pháp năm 1992 là Hiến pháp của thời kỳ đổi mới, trong đó có nhiều chế định thay đổi rất nhiều so với Hiến pháp năm 1980. Cùng với các chế định khác, chế định về trưng cầu ý dân trong Hiến pháp năm 1992 cũng đã có những biến chuyển theo chiều hướng tích cực. Trong bản Hiến pháp này đã giành 3 điều quy định về vấn đề trưng cầu ý dân[1], đổi cách dùng thuật ngữ từ chỗ là trưng cầu ý kiến nhân dân trong các bản Hiến pháp năm 1980 và 1959 thành trưng cầu ý dân; xác lập quyền biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân là một trong những quyền cơ bản của công dân; trả lại Quốc hội thẩm quyền quyết định việc trưng cầu ý dân như quy định trong Hiến pháp năm 1946; đồng thời, cũng quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban thường vụ Quốc hội tổ chức việc trưng cầu ý dân theo quyết định của Quốc hội. Như vậy, trong Hiến pháp năm 1992, các quy định về trưng cầu ý dân đã có những thay đổi tích cực so với hai bản Hiến pháp trước đó là Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 1959. Về khía cạnh quyền công dân, Hiến pháp năm 1992 đã xác lập quyền biểu quyết của công dân khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân như là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân. Về khía cạnh trách nhiệm của Nhà nước, bên cạnh việc quy định rõ Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền quyết định việc trưng cầu ý dân còn quy định cụ thể Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan có trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện việc trưng cầu ý dân theo quyết định của Quốc hội; quy định việc phát hành phiếu trưng cầu, thể thức bỏ phiếu và kiểm phiếu; đồng thời, cũng giao cho Ủy ban thường vụ Quốc hội trách nhiệm tổ chức việc bỏ phiếu, tổng hợp, công bố kết quả trưng cầu và báo cáo với Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Trong Hiến pháp năm 1946 quy định cụ thể Nhà nước buộc phải đưa ra để nhân dân phúc quyết những điều thay đổi của Hiến pháp; đồng thời, cũng quy định những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia cũng được đưa ra để nhân dân phúc quyết nếu được ít nhất hai phần ba tổng số nghị viên tán thành. Tuy nhiên, đến Hiến pháp năm 1992 thì lại không còn quy định cụ thể về những vấn đề đưa ra trưng cầu ý kiến nhân dân. (more…)

Một số nét cơ bản về trưng cầu ý dân

Tháng Hai 23, 2012

Một số nét cơ bản về trưng cầu ý dân

Trương Hồng Quang

1.1. Quan niệm về trưng cầu ý dân

Cội nguồn lịch sử ra đời của thuật ngữ trưng cầu ý dân (referendum) có nguồn gốc từ tiếng Latin, được hiểu là sự bỏ phiếu của cử tri nhằm mục đích thông qua các quyết định có tính chất quốc gia hay địa phương. Trong tiếng Anh, thuật ngữ trưng cầu ý dân tương đương với referendum, được hiểu là việc đưa một văn bản của cơ quan lập pháp, một đề nghị sửa đổi Hiến pháp hay một vấn đề quan trọng của quốc gia để toàn dân quyết định dưới hình thức bỏ phiếu[1]; trong tiếng Pháp, thuật ngữ trưng cầu ý dân tương đương với référendum, được hiểu là một thủ tục cho phép công dân của một quốc gia bày tỏ sự tán thành hay bác bỏ một biện pháp (giải pháp) do cơ quan Nhà nước đưa ra thông qua hình thức bỏ phiếu[2]. Đây là một thuật ngữ pháp lý tuy không phải là mới mẻ ở nước ta, nhưng do ít được đề cập, bàn luận nên trên thực tế còn có những cách hiểu giản đơn, chưa thống nhất, thậm chí rất khác nhau. Trong nhiều trường hợp đã sử dụng thuật ngữ này một cách quá dễ dãi, thiếu chuẩn xác, chẳng hạn như gọi việc công bố dự thảo Hiến pháp hay một dự án luật để lấy ý kiến nhân dân là trưng cầu ý dân, coi việc điều tra dư luận xã hội là trưng cầu ý dân, thậm chí một số doanh nghiệp tổ chức các cuộc thi sáng tác biểu trưng cho doanh nghiệp mình cũng gọi là trưng cầu ý dân,… Có thể nhận thấy, trong thực tiễn pháp luật nước ta có rất nhiều thuật ngữ được sử dụng liên quan đến trưng cầu ý dân:

– Trong Hiến pháp năm 1946 chỉ sử dụng thuật ngữ phúc quyết, trong Hiến pháp năm 1959 và Hiến pháp năm 1980 sử dụng thuật ngữ trưng cầu ý kiến nhân dân, trong Hiến pháp năm 1992 sử dụng thuật ngữ trưng cầu ý dân. Bên cạnh đó, trong một số văn bản pháp luật cũng sử dụng một số thuật ngữ khác có nội dung gần với nghĩa của các thuật ngữ này, như: lấy ý kiến nhân dân, bầu cử, điều tra xã hội học,…

– Theo Từ điển Tiếng Việt do Nhà xuất bản Đà Nẵng phối hợp với Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 1995 thì trưng cầu được hiểu là “hỏi ý kiến của số đông người một cách có tổ chức”[3], dân ý được hiểu là “ý kiến của nhân dân về một vấn đề chính trị nào đó”[4]; trưng cầu dân ý hay trưng cầu ý dân được hiểu là “hỏi ý kiến nhân dân bằng tổ chức bỏ phiếu, để nhân dân trực tiếp quyết định về một vấn đề quan trọng của đất nước[5].

– Theo cuốn Thuật ngữ pháp lý dùng trong hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân do Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2004 thì Trưng cầu dân ý (Referendum/plebiscite Référendum) được hiểu là: “Một hoạt động do Nhà nước thực hiện để nhân dân bỏ phiếu quyết định hoặc bày tỏ ý kiến về những việc đặc biệt quan trọng của quốc gia. Việc trưng cầu dân ý do Hiến pháp của mỗi quốc gia quy định nên tùy theo mỗi nước có thể trưng cầu dân ý để quyết định Hiến pháp hoặc một đạo luật quan trọng. Cũng có trường hợp trưng cầu chỉ có tính chất tư vấn còn quyền quyết định vẫn thuộc quyền cơ quan lập pháp. Có trường hợp trưng cầu dân ý là bắt buộc và cũng có trường hợp cơ quan lập pháp xét thấy cần thiết thì mới tổ chức[6]”.

– Theo Từ điển giải thích thuật ngữ pháp lý thông dụng do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia xuất bản năm 2001, Trưng cầu dân ý (Referendum/ plebiscite – Référendum) được hiểu là việc tổ chức do Nhà nước thực hiện để nhân dân bỏ phiếu quyết định hoặc bày tỏ ý kiến về những việc đặc biệt quan trọng của quốc gia; việc trưng cầu dân ý do Hiến pháp của mỗi quốc gia quy định nên tùy theo mỗi nước có thể trưng cầu dân ý để quyết định Hiến pháp hoặc một đạo luật quan trọng. Cũng có trường hợp trưng cầu dân ý chỉ có tính chất tư vấn còn quyền quyết định vẫn thuộc quyền cơ quan lập pháp. Có trường hợp trưng cầu dân ý là bắt buộc và cũng có trường hợp cơ quan lập pháp xét thấy cần thiết thì mới tổ chức[7]. (more…)