BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI ĐỒNG TÍNH SẼ ĐẢM BẢO GIÁ TRỊ XÃ HỘI CỦA PHÁP LUẬT

BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI ĐỒNG TÍNH SẼ ĐẢM BẢO GIÁ TRỊ XÃ HỘI CỦA PHÁP LUẬT

Nguyễn Sơn Hà – Đại học Luật Hà Nội

Quyền của người đồng tính, đặc biệt là hôn nhân đồng tính là vấn đề đang được quan tâm rất nhiều trong thời gian gần đây trên các phương tiện truyền thông. Hiện có rất nhiều quan điểm khác nhau từ các góc độ cơ quan Nhà nước, các luật sư, nhà xã hội học hay các tổ chức dân sự tại Việt Nam. Bài viết sau đây chúng tôi xin giới thiệu phần phỏng vấn anh Trương Hồng Quang – nghiên cứu viên của Viện Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp), một người đã có khá nhiều nghiên cứu về quyền và pháp luật bảo vệ quyền của người đồng tính thời gian qua.

Hỏi: Chào anh, được biết anh có khá nhiều bài viết về nhóm các đối tượng LGBT (người đồng tính, lưỡng tính, chuyển giới), đặc biệt là nhóm người đồng tính. Nguyên nhân nào khiến anh có mối quan tâm đặc biệt với chủ đề này như vậy?

Trả lời:

Chào bạn. Công việc chính của tôi là làm nghiên cứu và hiện nay tôi đang quan tâm đến hướng nghiên cứu về nhân quyền, cụ thể là nhóm các đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội. Vấn đề quyền của người đồng tính trong mấy năm gần đây đang dần được quan tâm dưới nhiều góc độ khác nhau. Với công việc của mình tôi rất muốn được đóng góp dưới góc độ pháp lý, thúc đẩy việc hoàn thiện các quy định về quyền của người đồng tính.

Trên phương diện khoa học người đồng tính được xem như một người bình thường nhưng thực tế cuộc sống lại đặt người đồng tính vào những nguy cơ bị xâm hại, đe dọa xâm hại đến đời sống của họ xuất phát từ các thái độ tiêu cực của xã hội. Những định kiến, kỳ thị nêu trên tạo ra sự uy hiếp và đối xử không công bằng với bộ phận người đồng tính trong xã hội – một nhóm người yếu thế, đang chịu những tổn thương nhất định trong việc hòa nhập với cuộc sống thật của mình và với cộng đồng người nói chung. Sự tồn tại của người đồng tính trong xã hội với những khó khăn, thử thách mà họ đang chịu đựng sẽ là những căn cứ quan trọng để đưa ra kiến nghị về việc thừa nhận các quyền cho người đồng tính tại ViệtNamtrong thời gian sắp đến.

Hỏi: Thời gian qua rất nhiều ý kiến cho rằng nên công nhận tất cả các quyền bình đẳng cho người đồng tính. Nhưng vẫn chưa thấy ai nêu ra các cơ sở của quyền người đồng tính một cách thuyết phục?

Trả lời: Theo cá nhân tôi, quyền của người đồng tính xuất phát từ những cơ sở sau đây:

Thứ nhất, quyền của người đồng tính có bản chất là quyền tự nhiên của con người. Về sự công bằng trong quyền được sống và được tự do, người đồng tính là một người bình thường như mọi cá nhân khác trong xã hội có khả năng thực hiện các nghĩa vụ và được quyền hưởng các quyền bình đẳng, ngang bằng như những người khác. Một trong những quyền quan trọng nhất là quyền được công nhận và tôn trọng. Xã hội cần nhìn nhận người đồng tính như một người bình thường với đầy đủ các quyền và nghĩa vụ, không được phép miệt thị, xúc phạm hoặc coi họ như những bệnh nhân lệch lạc về tâm thần. Về quyền mưu cầu hạnh phúc (một dạng thể hiện của sự tự do) được xem là điều hiển nhiên trong mọi chế độ chính trị – xã hội. Một trong các giá trị sống đó được tạo dựng từ việc kết hôn, xây dựng gia đình hạnh phúc và được Nhà nước tôn trọng, bảo vệ quan hệ hôn nhân ấy. Với bản chất là quyền tự nhiên, chúng ta không được phép loại bỏ người đồng tính ra ngoài vòng pháp luật mà cần có những quy định rõ ràng nhằm thừa nhận và bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của người đồng tính và xem đó như một tất yếu trong xã hội.

Thứ hai, quyền của người đồng tính cần được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật. Quyền con người trong pháp luật là sự cụ thể hóa các quyền tự nhiên của con người vào một cơ chế rõ ràng, minh bạch và được đảm bảo thực hiện bởi quyền lực nhà nước. Có thể thấy, việc thừa nhận và bảo vệ quyền cho người đồng tính, một phạm trù của quyền tự nhiên chỉ mang tính khả thi khi được pháp luật chính thức hóa và pháp lý hóa. Quy định quyền của người đồng tính trong pháp luật vừa đảm bảo cho người đồng tính có cơ sở pháp lý vững vàng để tự bảo vệ quyền lợi cho chính mình và vừa đảm bảo sự tuân thủ, tôn trọng các quyền đó của các chủ thể khác trong xã hội.

Thứ ba, công nhận và bảo vệ quyền của người đồng tính bảo đảm giá trị xã hội của pháp luật. Xác lập sự điều chỉnh lên một quan hệ xã hội cụ thể không chỉ dựa trên ý chí, quyền lợi của giai cấp thống trị mà còn phụ thuộc vào bản chất xã hội của quan hệ đó và mối liên hệ với các yếu tố khác. Yêu cầu công nhận, đề ra các biện pháp bảo vệ quyền của người đồng tính trong pháp luật sẽ được xem xét dựa vào các căn cứ đó. Về mặt kinh tế, mặt trái của nền kinh tế thị trường đã nới rộng khoảng cách giàu nghèo, gia tăng sự chênh lệch trong mức sống và sự hưởng thụ quyền lợi của các nhóm người trong xã hội. Trong đó các nhóm thiểu số yếu tiềm năng kinh tế, thiếu quyền lực chính trị là đối tượng dễ bị tổn thương dưới các tác động tiêu cực đó nhất. Dưới ảnh hưởng của sự kỳ thị, phân biệt đối xử, người đồng tính có thể được xem như một đối tượng yếu thế trong xã hội. Khi tham gia vào các quan hệ kinh tế như tìm kiếm việc làm, cơ hội thăng tiến trong công việc, vấn đề nhà ở,… họ sẽ gặp nhiều trở ngại và có thể bị đối xử bất công. Hơn nữa, do người đồng tính chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ trong dân số nên tiếng nói chưa được chú trọng đúng mức; hệ quả là khả năng tự thân chống đỡ, tự bảo vệ khi quyền lợi chính đáng bị xâm phạm thường rất thấp. Nói cách khác, pháp luật cần có các cơ chế hữu hiệu để bảo vệ người đồng tính khỏi các xâm hại nói trên. Về mặt chính trị, khi ban hành pháp luật cần chú trọng tới địa vị pháp lý, quyền và lợi ích của các bên để có những quy định phù hợp. Thực tế cho thấy với số lượng ít, chưa có sự góp mặt trên các diễn đàn pháp luật, người đồng tính chưa bày tỏ được quan điểm, nguyện vọng của mình để nhà làm luật xem xét và phát triển thành luật. Điều này không có nghĩa là chỉ đến khi người đồng tính lên tiếng thì pháp luật mới vào cuộc mà phải hiểu rằng, quyền được pháp luật bảo vệ các lợi ích chính đáng là một đòi hỏi hợp lý của mọi công dân. Luật pháp khi ban hành phải tính đến quyền lợi chung cho cả cộng đồng, trong đó quyền của những nhóm người thiểu số, dễ bị tổn thương phải được chú ý đến. Nền luật pháp nếu không đề cập đến quyền lợi của số ít người yếu thế thì không thể là một nền luật pháp dân chủ và tiến bộ. Đồng tính luyến ái không phải là hiện tượng xã hội có tính chất tạm thời. Sự tồn tại của hiện tượng này là một tất yếu, xuất hiện ở mọi xã hội, trong mọi giai đoạn lịch sử. Sự phát triển của đời sống đã nâng cao các đòi hỏi về quyền tự do, quyền sống của con người. Trong bối cảnh đó, người đồng tính đã nảy sinh các mâu thuẫn với xã hội liên quan đến các yêu cầu được xã hội công nhận sự tồn tại của mình, được đối xử công bằng, được kết hôn như những người khác, với những giá trị truyền thống, chuẩn mực văn hóa, đạo đức lâu đời. Xung đột ngày một mạnh mẽ của các lợi ích ấy đòi hỏi cần có sự điều chỉnh hợp lý của pháp luật. Cần thiết phải có những quy phạm điều hòa, giải quyết mâu thuẫn trên để duy trì một trật tự xã hội hợp lý, đồng thời bảo vệ toàn diện các quyền cơ bản mà người đồng tính đáng được hưởng.

Hỏi: Như vậy có thể thấy quyền của người đồng tính là một quyền tự nhiên nhưng tại sao vẫn chỉ có một số ít các nước phát triển trên thế giới công nhận đồng tính, cho phép người đồng tính kết hôn?

Trả lời: Tôi cho rằng thực tế này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Ngay cả các quyền của người dị tính không phải bao giờ cũng được pháp luật các nước ghi nhận ngay một thời điểm mà có sự phát triển nhất định. Nhu cầu kết hôn, có con nuôi, thừa kế,… là những nhu cầu có thật của người đồng tính, không phải mới xuất hiện ngày một ngày hai trên thế giới cũng như ở ViệtNam. Ở các nhà nước liên bang, đa nguyên, đa đảng thì do sự xung đột quan điểm và lợi ích giữa các đảng phái, vùng miền khác nhau nên đã dẫn đến bất đồng trong việc ghi nhận các quyền của người đồng tính. Ví dụ như ởHoaKỳ hiện nay chỉ có một số ít bang cho phép người đồng tính được kết hôn (Massachusetts,Connecticut,Iowa, Vermont,New Hampshire,Maryland,New York,…). Ở một số quốc gia khác đã phải trải qua một quá trình đấu tranh khốc liệt giữa các đảng phái để đi đến thống nhất cho phép người đồng tính được kết hôn, nhận con nuôi, thừa kế,… Ở các nước này, việc thừa nhận các quyền của người đồng tính đi theo một quá trình. Ví dụ như đối với quyền kết hôn thì trước hết họ công nhận hình thức kết hợp dân sự (không đăng ký, có đăng ký) rồi mới tiến đến xem xét cho phép kết hôn. Còn ở các nước châu Á dường như vẫn còn bị ảnh hưởng quá nặng nề tư tưởng cũ nên việc đấu tranh cho quyền người đồng tính sẽ khó khăn hơn nhiều lần. Vì vậy, ở các nước khu vực này rất khó để xác định khi nào, trong hoàn cảnh nào thì quyền của người đồng tính sẽ được ghi nhận đầy đủ. Nói chung, vấn đề quyền của người đồng tính là một trong những thách thức của nhân quyền hiện đại.

Hỏi: Anh nghĩ như thế nào về quyền được công khai xu hướng tình dục của người đồng tính? Quyền này có ảnh hưởng đến lợi ích chung nào hay không?

Trả lời: Tôi cho rằng người đồng tính có quyền được công khai xu hướng tình dục của mình và sống theo bản năng của xu hướng tình dục đó là một phần của tự do. Nhưng trên thực tế người đồng tính khi công khai xu hướng tình dục, thực hiện “quyền tự do” trên lại gặp nhiều sự cản trở đến từ các thành kiến xã hội và các quan điểm sai lầm dẫn đến các thiệt thòi cho họ. Việc công khai của người đồng tính hoàn toàn không ảnh hưởng hay đe dọa đến bất kỳ một lợi ích hợp pháp chung nào cả vì đó là một đòi hỏi chính đáng của một cộng đồng đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội, rất cần được quan tâm, tạo sự bình đẳng trong xã hội.

Hỏi: Thời gian qua có khá nhiều đám cưới đồng giới được tổ chức, anh nghĩ như thế nào nếu có người nói đây là một điều đi ngược lại giá trị truyền thống, một vấn nạn ở Việt Nam hiện nay?

Trả lời: Nếu xét trên phương diện pháp luật và quan niệm truyền thống từ trước đến nay thì các đám cưới đồng giới là điều quá mới mẻ ở ViệtNam. Thực tế, các quy định hiện hành chỉ cấm đăng ký kết hôn giữa những người cùng giới tính. Hầu như ai cũng xem các sự kiện gần đây là “kết hôn đồng giới”, là “kết hôn” trái phép. Thực tế chưa thể được xem đây là “kết hôn” vì đơn giản pháp luật hiện nay chưa cho phép. Nếu những cặp đôi này muốn “kết hôn” thực sự cũng không thể kết hôn được (trừ khi UBND xã/phường đồng ý cho cặp đôi này đăng ký kết hôn thì mới xem là đăng ký kết hôn trái phép). Hãy nhìn nhận cái mà mọi người gọi là “đám cưới” ấy chỉ là một buổi tiệc, một cơ hội để họ công khai với nhiều người hơn mà thôi. Tôi cũng nghĩ rằng, thông thường, hôn nhân không đơn giản chỉ là để ràng buộc nhau mà là để hai người có trách nhiệm hơn với nhau. Nếu không có trách nhiệm, thì dù có hôn nhân, có kết hôn hay không thì cũng như nhau. Đối với các cặp đồng tính ở ViệtNamthì bản thân việc yêu nhau đã là sự dũng cảm, công khai càng đáng quý. Bên cạnh đó, không thể nói việc người đồng tính yêu nhau và công khai đi ngược lại giá trị truyền thống được. Tôi cho rằng truyền thống của người ViệtNamlà yêu thương, tôn trọng lẫn nhau, hướng đến những điều tốt đẹp nhất có thể cho tất cả mọi người. Khi đó, việc người đồng tính mưu cầu hạnh phúc là điều hoàn toàn bình thường và chính đáng.

Hỏi: Dưới góc độ một nhà nghiên cứu, anh mong muốn hệ thống pháp luật sẽ có những thay đổi gì trong thời gian sắp đến?

Trả lời: Mong muốn thay đổi pháp luật thì rất nhiều nhưng có lẽ tôi muốn hướng đến một số điều cơ bản đã. Mặc dù quyền của người đồng tính là một quyền tự nhiên nhưng ở ViệtNamvẫn chưa có đủ căn cứ để cụ thể hóa, bảo vệ. Tôi cho rằng trong thời gian đến Hiến pháp sửa đổi cần phải thừa nhận nguyên tắc không được kỳ thị, phân biệt đối xử đối với các vấn đề liên quan đến xu hướng tính dục và bản dạng giới. Đây mới chính là quan niệm đầy đủ nhất về bình đẳng giới (vốn chỉ được xem là bình đẳng giữa hai giới nam và nữ). Ở một mức độ nào đó, việc ghi nhận nguyên tắc không kỳ thị, phân biệt đối xử về xu hướng tính dục và bản dạng giới cũng sẽ góp phần thay đổi những quan niệm chưa đúng đắn về cộng đồng LGBT trong xã hội, đồng thời làm cơ sở rõ ràng cho việc luật hóa thành các quy định cụ thể. Bên cạnh đó, pháp luật cũng cần quan tâm đến các vấn đề như bảo vệ trẻ em đồng tính, lưỡng tính, chuyển giới (nhất là đối tượng trẻ em lang thang, cơ nhỡ,…), phòng chống bạo lực gia đình đối với người đồng tính (hiện nay chưa được đề cập trong Luật)…

Hỏi: Vậy còn quyền kết hôn của người đồng tính? Luật Hôn nhân gia đình đang được tiến hành sửa đổi, liệu có nên ghi nhận quyền này trong giai đoạn hiện nay hay không thưa anh?

Trả lời: Trước hết, có thể thấy mong muốn được ghi nhận quyền kết hôn là nhu cầu hoàn toàn chính đáng, có thật trong thực tế của người đồng tính hiện nay. Tuy nhiên trong thời điểm hiện tại tôi cho rằng việc ghi nhận quyền kết hôn của người đồng tính còn vướng khá nhiều rào cản (tư duy làm luật, quan niệm xã hội,…). Pháp luật và cuộc sống có tác động qua lại lẫn nhau, gắn bó lẫn nhau. Tuy pháp luật phải phản ánh, theo kịp đời sống xã hội nhưng tôi nghĩ khi xem xét ghi nhận một vấn đề nào đó cần xem xét kĩ đã đến lúc chín muồi hay chưa. Trong bối cảnh hiện nay, có lẽ phương án pháp luật ghi nhận hình thức kết hợp dân sự có đăng ký, cho phép người đồng tính có quyền thừa kế, quyền nhận con nuôi là khả thi hơn cả. Động thái này cũng sẽ giải quyết được các vấn đề đã phát sinh liên quan đến việc hai người đồng tính sống chung thời gian qua tại ViệtNam.

Hỏi: Như vậy anh cho là hiện nay vấn đề hôn nhân đồng tính chưa thực sự chín muồi để có thể ghi nhận vào pháp luật?

Trả lời: Tôi thấy ViệtNamcòn thiếu khá nhiều điều kiện để nghĩ đến chuyện kết hôn đồng giới. Kiến thức, quan niệm của các tầng lớp xã hội về vấn đề giới và đồng tính còn khá hạn chế. Thời gian gần đây các phương tiện truyền thông (đặc biệt là báo mạng) mặc dù đã có nhiều bài viết về chủ đề này nhưng vẫn còn có những quan điểm trái ngược nhau, xuất phát từ những “đám cưới đồng giới tự phát”. Bên cạnh đó tư duy cũ kĩ của Châu Á vô hình chung trở thành một vật cản lớn cho phong trào đấu tranh của người đồng tính. Một khi quan niệm xã hội còn nặng nề, sự cách biệt nhận thức còn lớn thì cho dù pháp luật có thừa nhận chăng nữa cũng không thể phát huy hết giá trị cũng như khả năng thực thi của quy định đó. Quá trình này trên thế giới diễn ra trong một thời gian rất dài, có khi phải đánh đổi nhiều thứ. Tuy nhu cầu kết hôn, bảo đảm quyền bình đẳng của người đồng tính là có thật, chính đáng nhưng không thể nóng vội. Tất cả những điều diễn ra ở ViệtNamthời gian qua cũng mới chỉ là bắt đầu, còn cần một nền tảng vững chắc hơn nữa.

Tôi cũng muốn nói thêm rằng khi được sinh ra trong cõi đời này, không ai thể tự quyết định được cha mẹ mình là ai, cũng không thể tự quyết định được mình sẽ sinh ra trong một gia đình giàu sang hay nghèo khó, và xu hướng tình dục cũng vậy, chúng ta không thể tự quyết định được mình sẽ là dị tính hay đồng tính. Vì vậy đồng tính không đáng bị xem là một cái tội để bị dè bỉu, kỳ thị và xem thường. Pháp luật trước hết phải thay đổi được điều này để có thể đảm bảo được giá trị xã hội vốn có.

Xin cảm ơn những chia sẻ của anh./.

Đôi nét về nhân vật được phỏng vấn:

Tên đầy đủ: Trương Hồng Quang

Hiện đang công tác tại Viện Khoa học Pháp lý – Bộ Tư pháp.

Các bài viết về chủ đề pháp luật bảo vệ quyền người đồng tính trong thời gian gần đây:

– “Đám cưới” đồng giới và những vấn đề xung quanh, Các vấn đề về đời sống của người đồng tính, Quyền chuyển đổi giới tính của người chuyển giới, LGBT: Quan tâm vấn đề gì dưới góc độ xã hội và pháp lý?, Cần thay đổi quan niệm bình đẳng giới, Pháp luật ViệtNamvề quyền của người đồng tính, Cơ sở lý luận về quyền của người đồng tính, Pháp luật thế giới về quyền của người đồng tính,…

– Nhận thức về người đồng tính và quyền của người đồng tính (Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số tháng 3/2012).

– Nhu cầu kết hôn của người đồng tính là chính đáng (Vietnamnet, 4/6/2012).

Advertisements
Explore posts in the same categories: Bài nghiên cứu nhỏ, Human Rights, LGBT

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: