Posted tagged ‘human rights’

Người chuyển giới: “Cửa” bao giờ sẽ mở?

Tháng Năm 23, 2015

Nhóm quyền LGBT là vấn đề còn gây tranh cãi ở nhiều quốc gia trên thế giới. Vì vậy, tại Việt Nam, rất có thể vấn đề này sẽ còn phải trải qua một thời gian dài nữa.

Trong bản báo cáo “Thành tựu và thách thức của Việt Nam trong bảo vệ quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới” nhân “Ngày IDAHOT 2015” (Ngày Quốc tế chống kỳ thị người đồng tính, song tính và người chuyển giới) đã có một kiến nghị liên quan tới quyền của riêng đối tượng người chuyển giới: Cần hợp pháp hóa việc chuyển giới ở Việt Nam nhằm bảo vệ quyền cũng như sức khỏe của người chuyển giới; Cần quy định “cá nhân là người thành niên có quyền chuyển giới theo quy định của pháp luật”; Cần cho phép người chuyển giới thay đổi giới tính và họ tên trên giấy tờ tùy thân…

Tại sao người chuyển giới lại không có những quyền nói trên và liệu “cánh cửa pháp lý” sẽ mở và khi nào sẽ mở? Tintuc.vn xin tiếp tục giới thiệu bài viết của Luật gia Trương Hồng Quang, Viện Khoa học pháp lý – Bộ Tư pháp về vấn đề này.

Nhóm quyền LGBT là vấn đề còn gây tranh cãi ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Thực tiễn pháp luật quốc tế, xu hướng của các quốc gia trên thế giới cũng như thực tiễn tại Việt Nam cho thấy hợp pháp hóa quyền chuyển đổi giới tính của người chuyển giới là một nhu cầu, một điều cần thiết tại Việt Nam hiện nay.

Thách thức cho quyền của người chuyển giới

Thời gian qua cũng có ý kiến lo ngại nếu cho phép chuyển đổi giới tính, có nhiều người (không phải là người chuyển giới) sẽ lạm dụng quyền phẫu thuật chuyển đổi giới tính nhằm thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật, hoặc trốn tránh pháp luật (chẳng hạn như đối với tội phạm).

Song trên thực tế, việc phẫu thuật chuyển đổi giới tính không thay đổi khuôn mặt (chỉ thay đổi nếu phẫu thuật thẩm mỹ). Và điểm rất quan trọng là dấu vân tay của người đó không thể thay đổi được. Hơn nữa, không phải muốn chuyển giới là được bởi nếu không phải là người chuyển giới sẽ khó vượt qua được quy trình chuyển đổi giới tính (kiểm tra đời sống thực – sống như giới tính mình mong muốn, tiêm hormone, phẫu thuật…). Trên thế giới, nhiều người chuyển giới cũng không vượt qua được quy trình này.

Tiến sĩ Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú của Liên hiệp quốc tại Việt Nam: “Không nên lấy lý do xã hội còn chưa hoàn toàn chấp thuận để biện hộ cho sự chậm trễ trong việc bảo vệ về mặt pháp lý quyền của LGBT”.
Phát biểu tại tọa đàm “Thành tựu và thách thức của Việt Nam trong bảo vệ quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới” tổ chức ngày 15/5/2015, Tiến sĩ Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú của Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh:
“Không nên lấy lý do xã hội còn chưa hoàn toàn chấp thuận để biện hộ cho sự chậm trễ trong việc bảo vệ về mặt pháp lý quyền của LGBT. Ngược lại, một hệ thống luật pháp và hoạch định chính sách tiến bộ sẽ là nền tảng vững chắc cho việc thúc đẩy quyền của các nhóm yếu thế và tạo nên những thay đổi tích cực về mặt xã hội và văn hóa”.

Bên cạnh đó, những hệ quả lâu dài(giảm tuổi thọ, không có khả năng có con cái, tiêm hormone suốt đời…) có thể làm nhiều người chuyển giới e ngại, bỏ cuộc chứ chưa nói đến những người dị tính hay đồng tính. Chính vì vậy, sự lo ngại trên là không hợp lý.

Cũng có ý kiến cho rằng nếu thừa nhận việc chuyển giới thì sẽ gián tiếp thừa nhận hôn nhân cùng giới vì bản chất của họ vẫn là nam hoặc nữ chứ không phải giới tính sau khi phẫu thuật. Đây là một quan điểm chưa đúng đắn.

Bản chất của người chuyển giới phải là giới tính ngược với giới tính sinh học khi họ sinh ra. Nếu chúng ta thừa nhận quyền phẫu thuật chuyển đổi giới tính, cho phép họ thay đổi giấy tờ nhân thân thì chúng ta đã chính thức thừa nhận người chuyển giới, thừa nhận giới tính thực của họ. Khi đó, nếu một người kết hôn với một người có cùng giới tính với giới tính của họ trước khi phẫu thuật thì đó cũng không phải là kết hôn cùng giới bởi giới tính hiện tại của họ đã thay đổi. Không thể coi bản chất của họ vẫn là giới tính cũ được.

Phạm Lê Quỳnh Trâm (tên thật là Phạm Văn Hiệp) được xác định là người liên giới tính, và là người chuyển giới Việt Nam đầu tiên được xác định là giới tính từ Nam sang Nữ.

Pháp luật dân sự hiện hành (cũng như dự thảo Bộ luật dân sự sửa đổi) đã ghi nhận quyền xác định lại giới tính của người có khuyết tật bẩm sinh về cơ thể(người liên giới tính – intersex) (như trường hợp cô giáo Phạm Lê Quỳnh Trâm trong bài viết Quyền cho người LGBT và những “lỗ hổng pháp lý”?). Theo đó, Nhà nước không chỉ ghi nhận quyền của những người có khuyết tật bẩm sinh về cơ thể, mà còn cần phải ghi nhận mong muốn chính đáng của những người chuyển giới.

Quy định về quyền nhân thân này của người chuyển giới cũng giúp mọi người hiểu được sự khác nhau giữa họ và người liên giới tính. Bản thân người liên giới tính cũng chỉ chiếm số ít trong xã hội giống như người chuyển giới, nên không có lý do gì không công nhận quyền tương tự của người chuyển giới. Người liên giới tính hay người chuyển giới đều là những điều tự nhiên của xã hội, không xuất phát từ ý chí chủ quan của người đó nên không gây hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn xã hội. Do đó, họ phải có các quyền nhân thân đầy đủ.

Khoảng trống pháp lý sẽ được lấp đầy?

Có thể nói, việc dự thảo Bộ luật dân sự ghi nhận thành hai phương án (cho phép hoặc không thừa nhận phẫu thuật chuyển giới) đã là một bước tiến về nhận thức trong xây dựng pháp luật hiện nay. Điều này cũng xuất phát từ sự tác động, vận động mạnh mẽ của các tổ chức bảo vệ quyền LGBT Việt Nam thời gian qua. Thực sự, các tổ chức xã hội ngày càng tham gia tích cực vào quá trình xây dựng pháp luật tại Việt Nam.

Hà Duy là một người chuyển giới, tiêm hormone được hơn 1 năm. Cậu phải nhờ bạn mua và tiêm cho. Mặc dù biết gặp rất nhiều rủi ro, song Duy vẫn quyết tâm thực hiện mong muốn “trở lại đúng con người thật của mình”. Cậu cũng đã từng gặp một số rắc rối liên quan đến giấy tờ khi tên trong khai sinh là nữ, nhưng dáng vẻ bên ngoài hiện giờ là một cậu con trai.
Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đã bỏ điều khoản cấm hôn nhân cùng giới (chuyển sang “không thừa nhận”).

Chính phủ Việt Nam đã chấp nhận một kiến nghị của Chile trong Phiên kiểm định định kỳ phổ quát về nhân quyền (UPR) tháng 6/2014 để xây dựng một Luật chống kỳ thị và phân biệt đối xử, bao gồm cả trên bản dạng giới và xu hướng tính dục.

Việt Nam cũng bỏ phiếu thuận cho việc thông qua một Nghị quyết của Hội đồng nhân quyền Liên hiệp quốc bảo vệ quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới vào tháng 9/2014.

(Nguồn: iSEE)

Như đã nêu ở trên, nhóm quyền LGBT là vấn đề còn gây tranh cãi ở nhiều quốc gia trên thế giới. Vì vậy, tại Việt Nam, rất có thể vấn đề này sẽ còn phải trải qua một thời gian dài nữa. Chỉ riêng việc các vấn đề về quyền LGBT được đưa ra tranh luận, đánh giá tại Việt Nam đã là một điều tích cực.

Bên cạnh quyền phẫu thuật chuyển đổi giới tính, cần sớm có những thay đổi về mặt chính sách, pháp luật khác liên quan đến pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, bảo vệ quyền dân sự, tiếp cận pháp luật, trợ giúp pháp lý, bạo lực gia đình… để góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người LGBT nói chung và người chuyển giới nói riêng tại Việt Nam. Đây là những vấn đề thiết thực và có thể sửa đổi ngay trong thời điểm hiện tại.

Trong lần sửa đổi Bộ luật dân sự này, tôi cho rằng vấn đề người chuyển giới được thừa nhận, được thực hiện quyền phẫu thuật chuyển đổi giới tính là tương đối khó khăn. Xét một cách toàn diện, vấn đề quyền của nhóm LGBT mặc dù được đề cập đến nhiều trong vài năm gần đây nhưng thực chất cũng vẫn là vấn đề còn mới tại Việt Nam (và ngay cả nhiều quốc gia trên thế giới).

Có thể người chuyển giới ngày càng bộc lộ bản thân, xuất hiện nhiều hơn trong xã hội, nhưng trong tiến trình xây dựng pháp luật thì họ vẫn còn là vấn đề mới phát sinh về quyền con người. Hơn nữa, cách thức xây dựng pháp luật của nước ta thời gian qua thường có xu hướng ghi nhận những vấn đề đã phổ biến trong xã hội, ít dư luận trái chiều. Do vậy, quá trình vận động quyền của người LGBT Việt Nam nói chung và quyền của người chuyển giới nói riêng sẽ phải tiếp tục sâu rộng và mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới.

Tôi luôn tin giá trị nhân văn của pháp luật sẽ tiếp tục được bồi đắp. Tạo ra một xã hội bình đẳng giữa các công dân chính là một giá trị nhân văn của pháp luật. Xã hội văn minh nhất là xã hội có một nền pháp luật chan chứa tình người, có cái gốc nhân bản bền vững.

(more…)

Advertisements